Τα σημαντικά, αλλά τα τόσο ξεχασμένα και παραμελημένα μνημεία της Σούρπης

Στον τόπο μου, στη Σούρπη, τα ιστορικά μνημεία δεν λείπουν, αλλά παρότι είναι αρκετά, ξεχωριστά και σημαντικά παραμένουν αφανή, λησμονημένα, παραδομένα στη λήθη του χρόνου. Η προϊστορική Μαγούλα της Σούρπης, δύο χλμ. νότια του χωριού, δίπλα στα ΣΕΑ της Εθνικής οδού, ένας γήλοφος (αυτό σημαίνει η λέξη Μαγούλα), όπου υπάρχουν σειρά προϊστορικών οικισμών της εποχής του Χαλκού, 2.500 π.Χ., ένας προϊστορικός τόπος που έχει ανασκαφεί και μελετηθεί από σημαντικούς Έλληνες και ξένους αρχαιολόγους. Σήμερα δεν υπάρχει ούτε μια πινακίδα, έστω ως ονομασία του τόπου, που να σηματοδοτεί το μνημείο και τη σπουδαιότητα του, ενώ ο λόφος είναι γεμάτος με τρύπες, λάκκους, από τους αρχαιοκάπηλους των πρόσφατων δεκαετιών.

Ο Βυζαντινός ναός της Αγ. Τριάδος στο 3^ο χλμ. του δρόμου για τις Νηές, είναι μνημείο της ύστερης βυζαντινής περιόδου, του 12^ου αιώνα μ.Χ., από τους ελάχιστους διασωσμένους σταυροειδείς ναούς των βυζαντινών χρόνων στη Μαγνησία (οι άλλοι δύο είναι της Επισκοπής στον Άνω Βόλο και του Αγ. Νικολάου στα Κανάλια, ναοί διατηρημένοι, αναστηλωμένοι και με μεγάλη επισκεψιμότητα). Ο ναός της Αγ. Τριάδος, στον ομώνυμο λόφο στις Νηές, ιδρύθηκε ως μοναστήρι γύρω στο 1150, σύμφωνα  με τους αρχαιολόγους, ο ερειπωμένος σήμερα δηλαδή ναός, χωρίς στέγη, ήταν το καθολικό του μικρού αυτού μοναστηριού, που διατηρήθηκε ως μοναστικό κοινόβιο ως το 1850-60 περίπου, όταν και εγκαταλείφθηκε από τον τελευταίο μοναχό του. Ήταν τα χρόνια της δημιουργίας ενός νέου οικισμού στα μέρη μας, του χωριού Καλύβια Σούρπης, στον οθωμανικό, τούρκικο κάμπο της ελεύθερης πλέον από το 1830 Σούρπης, όπου οι κάτοικοι του για να διασώσουν την μνήμη του παλιού μοναστηριού της Αγ. Τριάδος, έδωσαν αυτήν την ονομασία στον ναό του τόπου τους και λίγο αργότερα, μετά την απελευθέρωση από τον αλλόθρησκο δυνάστη το 1881 και στο ίδιο τους το χωριό. Το βυζαντινό μνημείο της Αγ. Τριάδος είναι ως γνωστόν σήμερα ολόρθο και έρημο στη κορυφή του λόφου, το βλέπουν εκατοντάδες άνθρωποι που επισκέπτονται και το φετινό καλοκαίρι τις πανέμορφες Νηές, αλλά είναι περικυκλωμένο από μαντριά και κοπάδια προβάτων, τσίγκους, παραπήγματα, σκύλους κ.ά, δεν είναι εύκολα επισκέψιμο, παρότι από τον δρόμο απέχει λίγα μέτρα, και καταρρέει παραδομένο στη φθορά του χρόνου και στην αδιαφορία των ανθρώπων.

Το τρίτο μνημείο του τόπου μου είναι  ο Τούρκικος Στρατώνας, ο Κισλάς, στρατώνας των τουρκικών μεθοριακών φρουρών της περιόδου 1830-1881, όταν στη Σούρπη τελείωνε το πρώτο ελληνικό, ελεύθερο κράτος και απέναντί της απλώνονταν η παρηκμασμένη Οθωμανική αυτοκρατορία. Γνωστότατο μνημείο μέσα στη Σούρπη, ιδιωτικής ιδιοκτησίας από το 1881 όταν έφυγαν οι Τούρκοι. αλλά και αυτό ερειπωμένο σήμερα, γκρεμισμένο, σκουπιδότοπος στη μια του πλευρά, αποθήκη ζωοτροφών στην κεντρική του αυλή.

Και οι τρεις ιστορικοί χώροι είναι ανεγνωρισμένοι, φυσικά ως ιστορικά προστατευόμενα μνημεία, από την Αρχαιολογική Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών χρόνων, την Εφορεία Βυζαντινών Μνημείων και την Εφορεία Νεοτέρων Μνημείων και αυτό είναι το μόνο παρήγορο και θετικό. Κλείνοντας, να επισημάνω ότι στο γειτονικό Πτελεό υπάρχουν εντελώς αντίθετες καταστάσεις, το Βενετσιάνικο Κάστρο του 12^ου αιώνα «ζει και βασιλεύει» στο λόφο, στην παραλία του Πτελεού, καθαρισμένο, διατηρητέο, με έντονη ανάδειξη και προβολή και τα τελευταία χρόνια  με μουσικές συναυλίες στο χώρο του. Να συμπληρώσω ότι τα δύο τελευταία χρόνια δημιουργήθηκε και το «μονοπάτι του Πρωτεσίλαου» ένας σύγχρονος αρχαιολογικός περίπατος από τους Μυκηναϊκούς τάφους του Ομηρικού Πτελεού έως την Ακρόπολη της πόλης  στο λόφο Γρίτσα, ένα μονοπάτι που ολοκληρώνεται  λίγο πιο κάτω στο γεφυράκι, στον υγροβιότοπο της Λειχούρας.

Τριαντάφυλλος Σπανός